Con Đường Thành Công Của Tỷ Phú Warren Buffett – Phần 1
Theo xếp loại của tạp chí Forbes, Warren Buffett là nhà tỷ phú giàu thứ hai thế giới với tài sản lên tới gần 50 tỷ đôla. Những thành công về đầu tư, đặc biệt về đầu tư chứng khoán của ông đã trở thành huyền thoại và thật khó có thể liệt kê hết. Không phải là những cơ duyên, sự gặp thời, sự nghiệp mà ông gây dựng được là do tài năng, niềm đam mê và những nỗ lực phi thường…Với Buffett thì cẩn thận là vốn liếng và tài phú là vô tận.
1. Tài năng bẩm sinh
Warren Edward Buffett sinh ngày 30 tháng 8 năm 1930 tại Omaha bang Nebraska nước Mỹ. Cha ông là một nhà môi giới cổ phiếu đồng thời là một nghị sỹ. Buffet là con trai duy nhất xếp thứ 2 trong số 3 người con.
Cả gia tộc Buffett đều có tài kinh doanh cổ phiếu, nhưng trong chuyện chi tiêu tiền nong họ luôn luôn thận trọng, cả nhà tôn sùng phương châm: “Cẩn thận là vốn liếng”. Đời ông nội Buffett đã mở một cửa hàng ở Ohama đặt tên “Cửa hàng cha con nhà Buffett”. Cửa hàng đó buôn bán ngày càng phát đạt, đáng buồn là cha của Buffett không tỏ ra hào hứng để trở thành ông chủ của cửa hàng. Ông liền tự mình đi tìm công việc, đầu tiên là làm nhân viên trong một công ty bảo hiểm, sau đó làm đại lý tiêu thụ chứng khoán cho ngân hàng.
Có vẻ như được thừa hưởng gien di truyền của gia tộc, ngay từ khi còn rất nhỏ Buffett đã tỏ ra rất cẩn trọng, khi tập đi cậu gập đầu gối, dang hai tay ra trông hệt con chim cánh cụt, có lẽ cậu cho rằng với tư thế đó sẽ không bị ngã đau
Khi chỉ là một cậu bé con, ông đã thể hiện năng khiếu đáng ngạc nhiên về cả đầu tư tiền và kinh doanh. Những người quen kể lại rằng ông có khả năng kì lạ trong việc nhẩm tính những dãy số trong đầu – một khả năng mà Warren tiếp tục làm ngạc nhiên đồng sự sau này.
Khi Buffett lên 6 tuổi, lần đầu tiên được cha cho đi nghỉ mát. Tại khu nghỉ mát, cậu dùng 25 cent mua một mua một thùng 6 hộp Coca Cola từ cửa hàng tạp hoá của ông nội và bán lại mỗi hộp với giá 5 cent cho du khách để kiếm được 5 cent tiền lãi
Sau kinh nghiệm kiếm tiền lần đầu đó, cứ mỗi đợt mùa hè đến, Buffett lại lấy nước giải khát tồn kho trong cửa hàng tạp hóa của cha đi rao bán cho từng nhà, khi bán hết hàng cậu chạy về kết toán với cha, số tiền lời cậu bỏ vào trong con lợn đất của mình. Khi Buffett say sưa học cách buôn bán, thì lũ bạn cùng lứa tuổi của cậu chỉ biết chạy nhảy chơi bời ngoài phố.
Lúc Buffett 10 tuổi, cha cho theo lên thành phố New York chơi, trong đó có tiết mục tham quan sở giao dịch chứng khoán ở phố Wall, lần đầu tiên bước chân vào sở giao dịch chứng khoán cậu đã thấy hết sức cuốn hút, giống như bọn trẻ khác đam mê trò chơi của chúng vậy.
Sau khi say mê cổ phiếu, Buffett thường xuyên đến chơi tại sở giao dịch cổ phiếu của cha, cậu chăm chú quan sát các dãy số liên tục biến hóa, ghi chép vào sổ tay, về nhà bắt tay vẽ đồ thị lên xuống của giá cổ phiếu, khi thấy đồ thị lên xuống thất thường, lòng cậu cũng thổn thức không yên.
6 năm sau, Buffett đã đặt những bước đi đầu tiên vào thế giới tài chính cao cấp – đầu tư chứng khoán. Năm 12 tuổi, cậu bé Warren đã mua 3 cổ phiếu của Cities Service (cổ phiếu xây dựng thành phố) với giá $38 một cổ phiếu cho bản thân và chị gái Doris. Không lâu sau đó, giá cổ phiếu giảm xuống 27 USD. Hoảng sợ nhưng không nản lòng, Warren giữ cổ phiếu cho đến khi nó tăng bật lại với giá 40$, trừ tiền hoa hồng, Buffett thu lãi ròng 5$.
Ngay lập tức, cậu bé đã bán nó – một sai lầm mà cậu sớm phải hối tiếc: Cities Service đã tăng tới $200. Nói cách khác Buffett thu được chút lãi cỏn con mà lại để tuột khỏi tầm tay một khoản rất lớn, cậu cho rằng mình đã nhận định đúng nhưng còn thiếu kiên trì. Nhà tỷ phú Warren Buffett đã nhận bài học đầu tiên về đầu tư vốn dài hạn trong đời: kiên nhẫn là một thói quen tốt.
Đặc biệt, Buffett có một trí nhớ tuyệt vời, chỉ cần xem qua là nhớ kỹ, vì vậy thành tích học tập của cậu rất xuất sắc, cậu từng được lên vượt lớp, do đó khi học cấp 2 tuổi đời vẫn còn nhỏ.
Năm 1947, khi mới 17 tuổi Buffett tốt nghiệp cấp 3, xếp thứ 16 trong 374 học sinh tốt nghiệp toàn trường, lời phê của giáo viên chủ nhiệm là:”Học sinh xuất sắc đặc biệt là môn toán, sau này sẽ trở thành một nhà kinh doanh cổ phiếu tài giỏi”.
Chưa vào Đại học, Warren đã kiếm được $5,000 tiền phát hành báo ( ngang với $42.610,81 năm 2000). Cha ông có một kế hoạch khác, và cố thuyết phục con trai mình học kinh doanh ở Đại học Pennsylvania. Buffett ở đó 2 năm, than phiền rằng ông còn biết nhiều hơn cả các giáo sư giảng dạy tại đó. Và khi Howard – cha ông bị đánh bại trong một cuộc chạy đua vào quốc hội vào năm 1948, Warren quyết định trở về nhà ở Omaha và chuyển tới Đại học Nebraska-Lincoln. Buffett thi vào khoa đầu tư quản lý xí nghiệp, cậu vừa học kiến thức lý luận chuyên ngành đầu tư, vừa tích cực tham gia thực tiễn đầu tư. Ông tốt nghiệp chỉ sau 3 năm với 10 môn về thương mại, kinh tế,…và giành được tấm bằng cử nhân kinh tế loại ưu.
Ngoài giờ học, Buffett làm thêm công việc đưa báo. Cậu lái một chiếc xe Ford sản xuất năm 1941 chạy khắp miền tây nam để đưa các số tạp chí Lincoln cho 50 trẻ bán báo ở 6 thôn, được hưởng thù lao mỗi giờ 75 cent, cậu còn mua giúp câu lạc bộ đánh Golf 220 tá quả cầu golf kiếm được 1200 đô la, cộng toàn bộ số tiền tích trữ được Buffett đã có 9600 đô la.
Warren tiếp tục đăng kí xin học tại Harvard Business School. Trường đại học danh tiếng này sau đó đã phải thú nhận có một quyết định sai lầm nhất trong lịch sử : đánh trượt ông với lí do “ quá non trẻ”. Bị xem thường, Warren đã xin vào trường Columbia, nơi hai nhà đầu tư cổ phiếu lừng danh Ben Graham và David Dodd dạy – một bước ngoặt tuyệt vời làm thay đổi cuộc đời ông.
2. Thành công bắt nguồn từ đam mê và cả…nỗi cay đắng
Ben Graham, giáo sư giảng dạy trường ĐH Columbia nơi Warren học là một nhà đầu tư nổi tiếng trong suốt những năm 1920. Ở vào thời điểm mà hầu như cả thế giới đang tiếp cận với vũ đài đầu tư tài chính như một trò chơi roulette ( một trò may rủi) khổng lồ, Ben Graham đã biết tìm kiếm những loại cổ phiếu giá rẻ và ít rủi ro. Khi 40 tuổi, Ben Graham phát hành cuốn “Security Analysis” ( Phân tích chứng khoán)
Thời gian đó, đầu tư cổ phiếu thất thường và quá nhiều rủi ro giống như một trò đánh bạc. Chỉ trong khoảng 3, 4 năm sau thời kì khủng hoảng 1929, chỉ số Dow Jone giảm từ 381.17 xuống 41.22. Thời điểm này, Graham bước vào với nguyên tắc của giá trị kinh doanh “ thực chất”- một tiêu chuẩn để đánh giá giá trị thực của doanh nghiệp. Sử dụng nguyên tắc này, những nhà đầu tư có thể quyết định cái nào làm nên giá trị của công ty và có những quyết định đầu tư theo đó. Cuốn sách tiếp theo của ông- The Intelligent Investor ( Nhà đầu tư thông minh) được Warren ca tụng như là “ một cuốn sách vĩ đại nhất về đầu tư từng được viết”.
Thông qua những nguyên tắc đầu tư đơn giản mà sâu sắc, Ben Graham đã trở thành thần tượng của chàng trai trẻ 21 tuổi Warren Buffett. Chơi cổ phiếu từ năm 6 tuổi, nhưng tới lúc này, niềm đam mê chứng khoán mới thực sự hình thành trong con người Warren Buffett.
Khi khám phá ra rằng thầy mình là Chủ tịch của một công ty bảo hiểm nhỏ là GEICO. Chàng thanh niên đã đáp tàu tới Washington D.C vào một buổi sáng để tìm ra trụ sở của công ty này. Khi bước vào đó, các cánh cửa đã bị khoá. Không dừng lại, Buffett đập cửa liên hồi cho đến khi một người bảo vệ xuất hiện. Warren đã hỏi có ai trong nhà không. Như một may mắn ( hay định mệnh ), câu trả lời là có. Anh được dẫn tới gặp một người đàn ông vẫn đang làm việc trên tầng sáu. Ngay lập tức anh hỏi các câu hỏi về công ty và hoạt động của công ty. Người đàn ông đó là Lorimer Davidson, phó giám đốc tài chính. Cuộc đối thoại kéo dài suốt 4 giờ ấy đã đẹm lại cho Buffett những kinh nghiệm quý báu và theo ông đến suốt cuộc đời.
Tuy nhiên, trong thời kì học ở trường ĐH Columbia, Warren Buffett chỉ nhận được một điểm A+ từ Graham. Thất vọng, cả Ben Graham và cha của Warren đều khuyên anh không nên làm việc ở Wall Street sau khi tốt nghiệp. Vẫn kiên nhẫn, Buffett xin được làm việc cho công ty của Graham không công nhưng bị từ chối. Vị trí mà anh xin làm đã được trao cho người khác.
3. Trở về quê hương lập nghiệp
Buffett lấy được bằng thạc sĩ kinh tế với thành tích xuất sắc này anh trở về quê hương Omaha làm việc trong sở giao dịch cổ phiếu của cha. Chính tại đây anh đã có cơ hội đầu tư tốt nhất và giành được thành công bước đầu.
Anh bỏ ra 8000 đô la mua cổ phiếu của công ty bảo hiểm công vụ quốc gia, sau đó bán lại cho các khách hàng còn nửa tin nửa ngờ, chưa được 2 năm giá các cổ phiếu này đã tăng gấp đôi.
Trong thời gian làm việc tại công ty, Buffett thường xuyên đọc các tài liệu về tiền tệ tại thư viện Lincoln của chính phủ bang Nebraska. Anh đọc sách và tra cứu tài liệu say mê như trẻ con đọc truyện tranh, với một khát vọng cháy bỏng đầu tư vào thị trường cổ phiếu. Qua từng trang sách anh dần dần tìm ra đầu mối đầu tư, ví dụ loại cổ phiếu đời sống thành thị ở Kansas, cổ phiếu khí đốt thiên nhiên Jenaweschange, trái phiếu bảo hiểm miền tây,… đang giao dịch trên thị trường đều hứa hẹn tăng giá khoảng 3 lần trở lên.
Qua phân tích tư liệu Buffett tìm được cơ sở để trở thành một nhà đầu tư cổ phiếu kiệt xuất, để hoàn thiện hơn nữa kỹ năng đầu tư của mình, anh còn tham gia giảng dạy mấy học kỳ về khóa trình “nguyên lý đầu tư”.
Warren nhận một công việc trong văn phòng môi giới chứng khoán của cha mình và bắt đầu ngắm nghía một cô gái có tên là Susie Thompson.
Năm 1952, họ cưới nhau và chuyển đến sống trong một căn hộ 3 buồng bình dân với giá thuê 65 USD mỗi tháng. Khi cô con gái ra đời, để tiết kiệm tiền, họ đã tự làm chiếc nôi cho cô bé từ một ngăn kéo chạn.
Suốt những năm đầu, những sự đầu tư của Warren hầu như chỉ giới hạn ở một vài bất động sản và không mấy thành công. Thời kì này, ông phải dạy học ban đêm tại trường ĐH với nỗ lực chiến thắng nỗi sợ hãi nói chuyện trước đám đông. Tuy nhiên, ơn trời, thời kì này nhanh chóng chấm dứt. Năm 1954, Ben Graham đã gọi điện mời nhà môi giới trẻ tuổi tới làm việc cho mình. Warren cuối cùng cũng nhận được cơ hội mà ông chờ đợi đã lâu.
4. Nỗ lực và khả năng tiên tri
Thời kì làm việc cho Ben Graham, Buffett ngồi cả ngày nghiên cứu những bản tin, tìm kiếm những cơ hội đầu tư. Anh mua cổ phiếu theo nguyên tắc chọn cổ phiếu của thầy, khi anh và các đồng sự phát hiện thấy loại cổ phiếu nào rẻ tiền liền báo cáo với thầy, thầy sẽ quyết định mua loại nào, thực tế cho thấy các quyết sách của thầy bao giờ cũng chính xác, do đó tỷ lệ thu hồi vốn hàng năm của công ty Graham thường đạt 19%.
Tuy nhiên, sự khác nhau về quan điểm đầu tư giữa Graham và Buffett bắt đầu bộc lộ rõ. Warren bắt đầu quan tâm tới việc một công ty hoạt động như thế nào – cái mà khiến công ty đó nổi bật so với những đối thủ cạnh tranh. Ben đơn giản chỉ muốn những con số. Ngược với Warren quan tâm nhiều tới cung cách quản lí của công ty như một nhân tố quan trọng khi quyết định đầu tư, Graham chỉ nhìn vào bản quyết toán và tình hình thu lợi nhuận.
Các xí nghiệp được anh đầu tư theo tính toán dự đoán của mình cũng đều thu lãi khá cao, trong thời gian làm việc cho công ty Graham ở New York, Buffett đã thu được khoản tiền không nhỏ. Ngay trong năm đầu làm việc đã giành được thành tựu khả quan. Có một lần một nhà buôn ở thành phố Philadenphia giới thiệu cho Buffett loại cổ phiếu bảo hiểm của công ty bảo hộ gia đình với mức giá 15$ một suất, do công ty này không có tài liệu công khai, nên anh đã phải tìm đến văn phòng của công ty này để tra cứu tài liệu. Sau khi xem xét tìm hiểu anh đánh giá loại cổ phiếu này giá rất rẻ, anh liền đề nghị bên đối tác với thầy giáo mua vào nhưng bị họ từ chối. Anh liền quyết định dùng tài khoản cá nhân của mình mua một số cổ phiếu, kết quả chỉ trong một thời gian ngắn cổ phiếu đó đã tăng lên 370 đô la một suất.
Buffett còn phát hiện một loại cổ phiếu khác tên là cổ phiếu đường sắt liên hợp đang giao dịch với mức giá 45$/suất, qua tính toán anh dự đoán giá trị bằng tiền mặt của loại cổ phiếu này có thể lên tới 120$/suất. Anh cảm thấy không thể tin nổi vào vận may to lớn như vậy, nhưng thầy giáo và là ông chủ Graham lại tỏ vẻ hờ hững. Một lần nữa, anh lại lấy tài khoản riêng để mua, đúng như dự đoán, cổ phiếu này tăng vọt, những ví dụ này chứng minh linh cảm của anh bao giờ cũng chính xác. Trong khoảng từ năm 1950 tới 1956, Warren lẳng lặn tự mình đầu tư, gây dựng được số vốn lên tới $140,000 từ $9,800 ban đầu.
Cũng năm 1954 ông có đứa con kế là Howard Graham Buffett. Năm 1956 Benjamin Graham giải thể công ty để nghỉ hưu nên Warren Buffett quay về Omaha khởi nghiệp với số vốn tích được là 140.000 USD.
5. Phát triển sự nghiệp
Lần này, trở về quê anh quyết định không làm thuê cho ai nữa mà độc lập đứng ra đầu tư cổ phiếu. Ngày 1 tháng 5 năm 1956, Warren Buffett tập trung bạn bè và người nhà trong đó có cả bà mẹ, chị gái, anh rể, bà cô, bạn nối khố từ nhỏ và luật sư của anh, tất cả là 7 người góp vốn được 105.000 đô la và thành lập nên công ty cổ phần hữu hạn Buffett Associates, Ltd, riêng anh chỉ góp vốn 100 đô la và bộ óc siêu việt. Tên công ty gọi tắt là Công ty hữu hạn Buffett do anh phụ trách.
Khi đó anh mới 25 tuổi, anh hứa với mọi người sẽ quản lý tiền của họ như quản lý tiền của chính mình, nhưng rất ít báo cáo tài chính với các thành viên công ty. Anh không hề giải thích đang đầu tư cổ phiếu cho công ty nào, hoặc vì sao lại đầu tư vào công ty đó, vì cho rằng những người đó chưa chắc đã hiểu. Hơn nữa làm như vậy sẽ gây nhiều phiền hà cho anh, mất nhiều thời gian quý báu mà nhẽ ra anh có thể sử dụng để nghiên cứu tìm hiểu thị trường, nhưng nguyên nhân chính là anh sợ họ cản trở quyết định đầu tư của anh.
Anh quy định các cổ đông trong công ty mỗi năm chỉ họp một lần vào ngày 31 tháng 12, hôm đó các thành viên có thể tăng hoặc rút vốn đầu tư, còn các trường hợp khác đều do Buffett một mình xử lý tiền nong, anh thỏa thuận với mọi thành viên, sau khi họ rút vốn thì được hưởng mức lãi 6%/năm và 3/4 lợi nhuận, còn anh hưởng 1/4 lợi nhuận.
Buffett chuyên tâm nghiên cứu lý thuyết đầu tư của thầy giáo nhưng không lệ thuộc vào lý thuyết của thầy. Ví dụ, thầy rất chú trọng phân tích số liệu tài vụ, nhưng anh lại chú trọng phân tích doanh nghiệp, không chỉ xem xét giá trị tài sản trên sổ sách của xí nghiệp mà còn đánh giá tiềm năng của xí nghiệp đó. Anh nắm vững như trong lòng bàn tay tất cả các loại trái phiếu và cổ phiếu của phố Wall, ghi nhớ trong lòng các bản báo cáo tài vụ và nợ có của từng xí nghiệp. Anh hình dung rất rõ diện mạo động thái hoạt động giao dịch chứng khoán của phố Wall, giống như anh phân biệt rõ từng viên gạch trên mảnh sân nhà mình, anh nghĩ rằng không ai phân tích tình hình sát đúng hơn anh.
Ông đã mua một ngôi nhà giá $31,500 với một biệt hiệu trìu mến Buffett’s Folly (Sự điên rồ của Buffet), quản lí công ty từ giường ngủ và sau đó là một văn phòng nhỏ. Kể từ khi đó, cuộc sống của ông đã có bước khởi sắc, ông có 3 đứa con, một người vợ tuyệt vời và một doanh nghiệp thành công.
Mùa hè năm 1957, một lần nữa Buffett ký hợp đồng với những người cộng tác để chính thức trở thành các nhà đầu tư cổ phiếu chuyên nghiệp. Đến cuối năm đó anh đã có 5 xí nghiệp đầu tư đối tác, tổng giá trị tài sản đạt 500 ngàn đô la.
